De 26e editie van de Leerstoel A. Van Melkebeke stond in het teken van ‘De terugkeer van Keynes’. De sprekers hadden het over de verwevenheid tussen overheid en economie.

De Britse econoom John Maynard Keynes leverde een belangrijke bijdrage tot het oplossen van de grote economische crisis in de jaren dertig. Keynes’ theorie bestond erin om met meer overheidsinterventies en –investeringen de vraag naar goederen te stimuleren. Daardoor nam niet alleen de productie toe, maar ook de werkgelegenheid. Het leidde tot een periode van grote economische bloei in de jaren vijftig en zestig.

Op 11 maart bogen vier gerenommeerde macro-economisten zich tijdens de 26e Leerstoel Van Melkebeke over de vraag onder welke voorwaarden een vernieuwd Keynesiaans beleid mogelijk is om uit de huidige financiële en economische crisis te geraken. Ermee rekening houdend dat de Europese context vandaag heel verschillend is van die in de jaren dertig.

Professor Guido Van Rompuy (Lessius) leidde de sprekers in en vroeg aandacht voor zaken zoals ‘Hoe kan het vertrouwen in de rol van de overheid en het financiële systeem hersteld worden?’, ‘Wat met de vergrijzing?’, ‘Is een regionaal Keynesiaans stabilisatiebeleid nog mogelijk binnen de huidige Europese context?’ en ‘Van welke overheid kan nog wat verwacht worden?’.

Falende regulering

Johan Van Overtveldt, algemeen directeur van VKW, legde in zijn betoog ‘Keynes en onzekerheid’ de oorzaak van de financiële crisis in 2008-2009 bij de lage rentevoeten, de falende regulering, het misbruik van financiële technologie en de menselijke psyche. "Toen de zeepbellen barstten, begon de onzekerheid te spelen. Er zijn letterlijk financiële markten verdwenen. Massale overheidsinterventies hebben de onzekerheid voor een deel kunnen wegnemen", waarschuwde Johan Van Overtveldt voor nieuwe onzekerheden die ons systeem kunnen belagen.

In zijn lezing ‘De kwaliteit van regering, concurrentiekracht en welvaart’ stelde professor Wim Moesen (emeritus K.U.Leuven) dat 20 jaar na de val van de Muur en de overschakeling van een plan- naar een markteconomie de markteconomie gefaald heeft. "De twee mantra’s, liberalisering en privatisering, hebben niet gewerkt, net zomin als ‘the invisible hand’. Vertrouwen is cruciaal voor het onderbouwen van een markteconomie en dat vertrouwen was er niet. De overheid heeft het marktfalen rechtgetrokken. De kwaliteit van de overheid is heel bepalend voor de kwaliteit van de economie. De publieke sector in België scoort niet zo goed. We hebben wel een goede dienstverlening. De social profit van België is uniek in de wereld." Professor Moesen verwees ook naar Canada, waar er door de strenge regelgeving voor de banken geen problemen zijn geweest.

Regeringen

Volgens gewezen Vlaams minister prof. dr. Frank Vandenbroucke (K.U.Leuven en UA) is er te weinig rationeel debat gevoerd. "Ons probleem is dat we in België niet met één overheid zitten. Hoe kunnen we ervoor zorgen dat de verschillende overheden elkaar versterken", vroeg Frank Vandenbroucke zich af in zijn lezing ‘Kunnen een spaarregering en investeringsregeringen samen het vertrouwen herstellen?’

"Er is in de jaren zeventig en tachtig een grote staatsschuld gemaakt. Als we erin slagen om de overheidsschuld te laten dalen, dan kunnen we onze pensioenschuld aan. Een pensioenhervorming die vertrekt van een realistische inschatting van de kwaliteit van het huidige pensioenlandschap, en een realistisch perspectief aanbiedt, zou kunnen bijdragen tot het herstel van het vertrouwen."

Professor Vandenbroucke pleitte er ook voor om van de Vlaamse regering een investeringsregering te maken en van de federale regering een spaarregering.

Leerstoelbekleder Paul De Grauwe

De slotlezing was voor leerstoelbekleder Paul De Grauwe (Hoogleraar Faculteit Economie en Bedrijfswetenschappen K.U.Leuven). Hij stond stil bij de vier deflatoire spiralen, namelijk de Keynesiaanse spaarparadox, de schulddeflatie-paradox, de kostendeflatie en de bankkrediet-deflatie. "De vier spiralen hebben dezelfde structuur. Ze ontstaan door een coördinatiefalen van consumenten, veroorzaakt door ‘animal spirits’ of psychologische drijfveren. Van euforie en optimisme naar de massale verkoop van aandelen en het in paniek weghalen van al hun geld, met grote werkloosheid tot gevolg. Elk van deze spiralen kan opgelost worden wanneer ze geïsoleerd optreden. Ze worden gevaarlijk wanneer ze op elkaar inspelen", aldus Paul De Grauwe. "De overheid heeft adequaat gereageerd op de huidige crisis door schuld uit te geven. De fouten uit de jaren dertig zijn niet herhaald. Maar de tekorten mogen zeker niet versneld weggewerkt worden, anders verzeilen we in een nieuwe recessie."

Tekst: Jacky Stijven

Foto’s: Geert Vanlathem